„Jednocześnie” to przysłówek określający czynność lub zjawisko dziejące się w tym samym czasie co coś innego. Używany jest zarówno w języku potocznym, jak i oficjalnym, często w tekstach naukowych, urzędowych i publicystycznych. Może podkreślać czystą współzbieżność w czasie albo równoległość działań.
Poprawny zapis: „jednocześnie” czy „jednoczesnie”?
Poprawna forma to: jednocześnie, z „ę” oraz „ś”. Pisownia „jednoczesnie” jest uznawana za błąd ortograficzny. W odmianie pisanej pojawia się dość często, bo w wymowie „ę” bywa uproszczone, jednak w tekście trzeba je zachować.
„Jednocześnie” i „równocześnie” są wymienne w większości kontekstów. „Równocześnie” bywa nieco bardziej książkowe i częściej pojawia się w opisach zjawisk fizycznych, procesów, eksperymentów.
Wszystkie synonimy słowa „jednocześnie”
Poniżej lista najważniejszych synonimów, od najpowszechniejszych do bardziej specjalistycznych (w zapisie alfabetycznym):
jednoczasowo, na raz, naraz, paralelnie, równocześnie, równolegle, symultanicznie, synchronistycznie, współbieżnie, w jednym czasie, w tym samym czasie, za jednym razem
Grupy znaczeniowe i konteksty użycia
Synonimy „jednocześnie” różnią się zarówno stylem (potoczne vs oficjalne), jak i odcieniem znaczeniowym (czysta zbieżność w czasie, równoległość, nadmiar bodźców).
-
Neutralne, ogólne odpowiedniki
Pasują do większości tekstów: codziennych, urzędowych, naukowych.
Synonimy: jednoczasowo, równocześnie, w jednym czasie, w tym samym czasie. -
Potoczne, swobodne
Dobre w mowie, dialogach, lżejszych tekstach publicystycznych.
Synonimy: na raz, naraz, za jednym razem. -
Podkreślające równoległość działań, „biegnące obok siebie”
Częste w tekstach analitycznych, biznesowych, technicznych.
Synonimy: paralelnie, równolegle, współbieżnie. -
Formalne, specjalistyczne, naukowe
Używane głównie w języku fachowym: psychologia, technika, nauki ścisłe, muzyka.
Synonimy: symultanicznie, synchronistycznie, współbieżnie, równocześnie (w znaczeniu „w tym samym momencie pomiaru, obserwacji”). -
Podkreślające intensywność, nadmiar
Często pojawiają się w opisach przeciążenia bodźcami, obowiązkami.
Synonimy: na raz, naraz, za jednym razem.
„Na raz” i „naraz” w praktyce często używane są wymiennie, ale w piśmie „naraz” częściej sugeruje nagłość („naraz wszystko się zmieniło”), a „na raz” – wykonywanie kilku czynności równolegle („robić kilka rzeczy na raz”).
Subtelne różnice znaczeniowe
„Jednocześnie” vs „równocześnie”
Oba słowa oznaczają to samo i w 90% przypadków można je zamienić bez zmiany sensu. „Jednocześnie” jest nieco bardziej potoczne i przejrzyste semantycznie, „równocześnie” – lekko podniesione, częstsze w tekstach pisanych i w opisie procesów („dwa zjawiska wystąpiły równocześnie”).
„Na raz / naraz” vs „jednocześnie”
„Na raz” i „naraz” oprócz współczesności czynności wnoszą często odcień przeciążenia lub przesady: robić za dużo, zbyt intensywnie. „Jednocześnie” brzmi neutralnie, opisowo, bez emocji.
„Równolegle” vs „jednocześnie”
„Równolegle” mocniej sugeruje rozdzielenie działań na osobne „tory” – dzieją się obok siebie, ale jako dwie odrębne ścieżki (np. dwa projekty, dwa procesy). „Jednocześnie” może dotyczyć nawet jednego działania, w którym łączą się różne funkcje („mówił i jednocześnie notował”).
„Symultanicznie”, „synchronistycznie”, „współbieżnie”
To określenia techniczne. „Symultanicznie” częste jest w psychologii, muzyce, opisie testów; „synchronistycznie” – w teorii czasu, historii idei, badaniach zjawisk równoczesnych; „współbieżnie” pojawia się w informatyce, inżynierii, przy opisie procesów współbieżnych.
„Paralelnie” i „równolegle” to zapożyczone, bardziej „techniczne” brzmieniowo odpowiedniki „jednocześnie”, lepiej pasujące do kontekstu projektów, procesów, zadań niż do zwykłych czynności dnia codziennego.
Przykłady użycia synonimów w zdaniach
1. „Zespół pracował jednocześnie nad dwiema wersjami aplikacji – mobilną i webową.”
2. „Te dwie zmiany zaszły równocześnie, co bardzo utrudniło analizę danych.”
3. „Nie da się efektywnie robić pięciu rzeczy na raz – coś zawsze ucierpi.”
4. „Nowe procedury wdrażano równolegle w trzech oddziałach firmy, aby skrócić czas całego procesu.”
